“Zaden zijn het begin van alle leven, het begin van onze voedselketen, zelfs het begin van onze beschaving. Daarom zou het logisch zijn dat ze democratisch beheerd worden en deel uitmaken van ons gemeenschappelijk bezit, onze commons.”, zo begint het flinterdunne boekje dat net uit te lezen valt tijdens een busrit tussen Brussel en Ninove.
“De Wet van de Zaden” is de Nederlandstalige uitgave van “The Law of the Seed”, een pamflet van Vandana Shiva en een groep wetenschappers en wetspecialisten. Door toegankelijkheid te combineren met wetenschap, wetgeving en tientallen jaren ervaring krijgt de tekst een enorme doeltreffendheid en kracht.
De nieuwe Europese zadenwet
De tekst is een voorstel voor de burgers van Europa en de wereld om op een alternatieve manier om te gaan met zaaigoed. Gebaseerd op toegankelijkheid, soortenvariatie, genetische verscheidenheid en een robust ecosysteem suggereert de Indische activiste een alternatief voor het groeiende monopolie van de agro-industrie in het algemeen en de zaad-industrie in het bijzonder (zie grafieken onderaan tekst).
Naar aanleiding van het nieuwe Europese wetsvoorstel dat dit monopolie de facto verder zou uitbreiden, is het zinnig te luisteren: de wet zal later in oktober gestemd worden. Tussen 2 en 16 oktober 2013 blaast Vandana Shiva daarom verzamelen met het doel zoveel mogelijk stemmen te laten horen om het voorstel van de nieuwe Europese Zadenwet af te blokken. Het belang dient ons allen, het waarom vindt u hieronder in een (te korte) samenvatting van “De Wet van de Zaden”. Maar leest u het boekje vooral zelf.
Aanpassingsvermogen van het leven
“Evolutie is het proces waarbij de natuur haar selectieve vermogen uitoefent. (…) Wij hebben diversiteit nodig om die evolutie, en daarmee het aanpassingsvermogen van het leven, mogelijk te maken. En we hebben nood aan diversiteit zodat we de beste eigenschappen voor gewassen kunnen selecteren. Deze diversiteit is gedurende duizenden generaties gegroeid en het is onze plicht om ze veilig te stellen voor de toekomst.”
Stijgende homogenisatie
“De bevolkingsconcentratie in stedelijke gebieden en de toenemende vraag naar voedsel hebben onder meer geleid tot een toenemende mechanisering in de productie van homogene standaardgewassen en –planten. (…) In de jaren 1990 was 90% van het totale tarwegebied in Ierland bezaaid met amper zes variëteiten. Van de 7098 appervariëteiten de bij het begin van de twintigste eeuw in de VS bekend waren, is ongeveer 96% verdwenen. Ook zo voor 95% van de kool-, 91% van de mais-, 94% van de erwt- en 81% van de tomaatvariëteiten.”
Genetische erosie
“Als lokale soorten en variëteiten verdwijnen, gaat ook de genetische diversiteit die ze bevatten onherroepelijk verloren –inclusief de genen die ze gebruiken om zich aan te passen aan de omstandigheden waarin ze zijn geëvolueerd. Deze genetische erosie heeft de genenpoel die beschikbaar is voor natuurlijke selectie en de selectie door landbouwers en plantenkwekers gevaarlijk doen slinken. Het gevolg: landbouwgewassen worden gevoeliger voor plotse klimaatveranderingen en nieuwe ziekten en plagen steken de kop op.”
“De evolutie naar een steeds homogenere plantenteelt werd gelegitimeerd door de invoering van zogenaamde ‘DUS-criteria’. In een aantal landen moet je minstens twee jaar ‘DUS-testen’ uitvoeren voor je een variëteit mag registreren.” De DUS-criteria houden voornamelijk in dat alle planten van een portie zaad hetzelde moeten zijn, in ruimte, maar ook in tijd (volgende generaties) . Dergelijke testen zijn uitermate kostelijk en bijvoordelen de grootschalige monopolistische corporaties. Ze staan bovendien lijnrecht tegenover het diversiteitsprincipe. Enkele grafieken om de monopolies en markt te illustreren zijn beneden toegevoegd.
God Move Over? Verouderde wetenschappelijke inzichten en voorbijgestreefde patenten
God Move Over (God, Uit de Weg!), wat staat voor GMO of Genetically Modified Organism, blijkt in het licht van de huidige wetenschappelijke inzichten onpatenteerbaar. Aan de basis van het patenteren van onze zaden ligt de voorbijgestreefde veronderstelling dat een gen rechtstreeks verantwoordelijk is voor de productie van de gewenste eigenschap van de plant: “De realiteit is anders, nog recent werd aangetoond dat de genetische veranderlijkheid die echt relevant is voor de productie, in het niet-coderende maar het regulerende gedeelte van het genoom ligt wat niet eens wordt vermeld in de regels voor intellectuele eigendomsrechten. “
Bovendien is de productie van de gewenste eigenschap door de plant afhankelijk van de natuurlijke en sociale (!) omgeving van de plant. Die bepaalt welke proteïnes geproduceerd worden en in welke hoeveelheden. Idealiter dient elke omgeving dus optimaal aangepast te worden aan de gewenste vereisten om het gen in de plant te activeren. Land, bodem, lucht, temperatuur, water, micro-organismen en lokale flora dienen dus beter globaal uniform te zijn, wil men profiteren van het genetisch kenmerk van de gepatenteerde zaden. In het Noordelijk halfrond leidt dit tot een intensivering van gebruik van chemicaliën en toxische stoffen. In het Zuidelijk halfrond leidt dit tot gelijkaardige maatregelen voor de kapitaalkrachtigen, en onproductieve velden voor zij die het financiëel niet kunnen dragen (zie grafiek “De Technologische Draaimolen” onderaan). In combinatie met overinvesteringen op basis van utopische beloften, een meer wispelturig klimaat en waterproblemen heeft dit de afgelopen 15 jaar voor de meer dan 100 miljoen ongeletterde boeren in Indië tot de zelfmoord van meer dan 200.000 moegetergde Indiase boeren geleid. God Move Over? Liever niet dus.
Conclusie
“Zaden zijn de eerste schakel in de voedselketen. Ze zijn het resultaat van duizenden jaren van evolutie en van duizenden jaren van inspanning van landbouwers. Het vrij winnen en uitwisselen van zaden is dan ook een eeuwenoude traditie. Zaden tonen de intelligentie van de planeet en van vele generaties van landbouwersgemeenschappen aan.”
Lees het boekje/pamflet/alternatief zelf: PDF-file hier.
Illustratie van de technologische draaimolen en geassocieerde continu stijgende kosten voor de landbouwer (Philip H. Howard , 2009, Visualizing Consolidation in the Global Seed Industry: 1996–2008, Department of Community, Agriculture, Recreation and Resource Studies, Michigan State University)
Vandana Shiva’s oproep om op te komen voor de ‘Act for Seed & Food Freedom’: 2-16 October 2013
Vandana Shiva bediscussieert het EU wetsvoorstel (EU parlement)
Global Seed Market (2006 figures, From: The Big Six, A Profile of Corporate Power in Seeds, Agrochemicals and Biotech, by Hope Shand, The Heritage Farm Companion, 2012)
Top 10 zadenbedrijven 2009
Via Yahoo! Finance a graph of stock value past 10 years for Monsanto and Syngenta
Monsanto (2009)
Syngenta
Cross licensing: Monsanto heeft het mondiale patent op een aantal genetische kenmerken die aan alle andere corporaties worden verdeeld via licenties. De machtsconcentraties zowel qua financiële slagkracht als kennis binnen een reeds sterk geconcentreerd oligopolie is de reden waarom Monsanto op de eerste plaats mee aan de tafel zit bij het ontwerpen van regionale wetgeving.
Het Antwerpse Stadslab2050 is een recent opgestart stedelijk laboratorium dat de omslag naar de duurzame stad wil helpen verwezenlijken. Stadslab2050 start van de analyse dat je een duurzame stad niet maakt op 1-2-3. Via thematische ontmoetingsdagen wil men daarom ruimtes creëren waar voorlopers en creatieve geesten elkaar vinden en waar innovatie en open dialoog een plaats krijgt.
Op donderdag 10 oktober vindt de eerste ontmoetingsruimte plaats met als thema ‘Groen en Natuur‘. Tijdens de dag kunnen bedrijven, organisaties, burgers, kennisinstellingen en overheid kennis en ervaringen uitwisselen. Stadslab 2050 zorgt zelf voor een aantal inspirerende ideeën als aanzet tot realiseerbare voorstellen. Bovendien maken beloftevolle voorstellen kans op verdere begeleiding en/of financiering.
Gekoppeld aan de ontmoetingsruimte kan diezelfde dag een seminarie Duurzaam Communiceren volgen. Ook is er een samenwerking met TEDxFlanders zodat er ‘s avonds een TEDxSalon is rond het dagthema met vier interessante TED-talks:
TEDtalk: Een leraar teelt groenten in de South Bronx.
TEDtalk: Een park in de lucht bouwen.
TEDtalk: Elke stad heeft gezonde honingbijen nodig.
TEDtalk: De deelbare toekomst van steden.
In aanloop naar 10 oktober worden er ook door Stadslab2050 een aantal concrete ideeën van partners in de kijker gezet. De eerste drie ideeën staan reeds online en meer volgen.
Idee 1: Stedelijk groen meebeheren
Natuurpunt stelt voor dat buurtbewoners, jeugdverenigingen, scholen, transitiegroepen, … mee parken onderhouden op een ecologische manier. Betrokkenheid en medebeheer brengen mensen samen en maken hen deelgenoot van de groene ruimtes. Lees verder.
Idee 2: Het tweede idee: vleermuizen zoeken een verblijfplaats
De Antwerpse haven wil een project opstarten rond vleermuizen in de stad. Vleermuizen zijn een beschermde diersoort. En hoewel we ze vaak associëren met het platteland of met forten, komen ze ook in de stad veelvuldig voor. Lees verder.
Idee 3: 50 muurtuinen sieren de stad
Het idee van Teun is zowel eenvoudig als ambitieus: Antwerpen tooien met 50 muurtuinen. Groen, gekleurd, gekruid. Klein, groter, grootst. Hoe meer verscheidenheid, hoe mooier. En dus is Teun op zoek naar medestanders. Lees verder.
Houd dus zeker de Stadslab2050 site in het oog voor meer ideeën in aanloop naar de ontmoetingsruimte op 10 oktober.
Muziek is ontspanning. Muziek is feest. Muziek is een uitlaatklep. Muziek is troost… Voor elke gebeurtenis bestaat er wel een soundtrack die de beleving net dat tikkeltje meer cachet geeft. Muziek brengt mensen samen en beroert onze geest. Je kunt dus wel stellen dat muziek waarde genereert voor zij die er naar luisteren. Toch is er een ontwikkeling in de muziekindustrie die me stil aan zorgen begint te baren: een groot deel van de muzieksector is kwistig met grondstoffen, denk maar aan de afvalberg na een groot festival of de transportemissies die optreden bij het vervoeren van al dat materiaal. Alsof de nakende grondstoffenschaarste en bijhorende afvalproductie de sector niet deert. Toegegeven, dergelijke bekommernissen zijn weinig rock’n roll. Maar toch.
Tussen het afval zitten luisteren naar je favoriete band… er klopt iets niet aan dat plaatje. Terwijl muziek voor de liefhebber waarde creëert, wordt tegelijkertijd enorm veel waarde aan de aarde ontleent. En dat op een tijdstip waarop we per jaar meer consumeren dan de aarde kan produceren. In die zin steelt de kwistige muziekindustrie van de toekomst. En dus vraag ik me af of het niet anders kan. Kunnen we een muzieksector bedenken die de grenzen van de aarde respecteert? Eentje waarbij elk optreden ons milieu herstelt in plaats van beschadigt. Een visie op een duurzame muziekindustrie dus.
Waarom dit belangrijk is? Wel, onze zoektocht om duurzame ontwikkeling te stimuleren heeft zich grotendeels eenzijdig gefocust op hardware updates zoals nieuwe technologieën, economische stimulansen, beleid en reglementering en te weinig op software revisions of de culturele transformaties die onze manieren van kennen, leren, waarderen en handelen beïnvloeden. Deze culturele software is echter minstens even belangrijk als de hardware aspecten van onze maatschappij (Sacha Kagan, 2012). En muziek is een fundamenteel onderdeel van de software of minds. Tijd dus om het maatschappelijk debat over een duurzamere muziekindustrie aan te wakkeren. Tijd om eens fundamenteel na te denken over de impact van de muziekindustrie op onze planeet en beginnen nadenken hoe de muzieksector de shift kan maken van ‘dingen beter doen’ naar ‘betere dingen doen’.
Onderstaande presentatie is hopelijk een eerste noot in een nieuwe melodie.
Wat er gebeurt met de batterij van een EV (electric vehicle) wanneer die einde gebruik is? De batterij wordt uiteraard gerecycleerd. BMW vraagt zich echter af of oude EV-batterijen wel onmiddellijk moeten gerecycleerd worden. Misschien kunnen de batterijen nog een tweede leven krijgen in een andere toepassing? Om dat na te gaan is BMW samen met het Zweedse energiebedrijf Vattenfall een onderzoeksproject gestart. Het hoofdonderwerp van het onderzoek is om te bekijken of de batterijen van de MINI E en de BMW ActiveE kunnen gebruikt worden voor stationaire energieopslag. Stationaire batterijpakketten die een deel van hun originele capaciteit verloren hebben maar nog steeds te krachtig zijn om al gerecycleerd te worden, kunnen misschien gebruikt worden als buffer voor oplaadstations, voor hernieuwbare energietoepassingen, voor energienet-stabilisatie of als backup voor het net. Volgens BMW kunnen batterijen die met een resterende capaciteit van 80% te versleten zijn om te functioneren in een elektrische wagen nog vele jaren werken als stationaire batterijen.
Iedereen lijkt het er over eens: Steve Jobs is een halfgod, icoon van een generatie. Had hij er voor gezorgd dat de Apple-toestellen makkelijk konden worden ontmanteld en de materialen ervan hergebruikt, had hij het tot volledige god kunnen schoppen. Uiteindelijk zijn de Apple-innovaties maar half geslaagd. Jobs zou zijn toestellen moeten leasen aan de klanten, in plaats van ze samen met alle verantwoordelijkheid over de materialen over de toonbank te schuiven. Want wie producten ontwerpt moet het hele systeem er rond mee ontwerpen en vormgeven zoals de levenscyclus van een toestel en de recuperatie van de materialen. Elke smartphone die bij het afval belandt, betekent een verlies van topmaterialen. Design is dus ook een beetje systeemdenken. Dat is één van de redenen waarom Phonebloks (lees ook de commentaren onder het artikel) op ‘t eerste zicht zo’n aantrekkelijk concept is. Door het toestel modulair op te bouwen kan je sneller vervangen, ombouwen en upgraden. Maar om een goede oogst van de materialen in de smartphones mogelijk te maken, is de producent misschien nog de best geplaatste om de materialen en onderdelen te recupereren. Wie de designprincipes voor zo’n kringloopeconomie wil exploreren, moet eens kijken bij het Britse initiatief The Great Recovery (dank voor tip @stoutps). Oprichtster Sophie Thomas zegt terecht: afval is en designfout. Misschien moeten de materialen, zoals Walter Stahel suggereert, vele malen duurder worden zodat producenten ze niet zomaar zouden verkopen, maar manieren zouden bedenken om er eigenaar van te blijven.
Volgens een onderzoek van het Britse Frost & Sullivan zullen de Brazilianen de komende jaren stilaan elektrische wagens beginnen kopen. Het onderzoeksbureau gelooft dat er in Brazilië 81.000 EV’s per jaar verkocht zullen worden tegen 2020.
Volgens Frost & Sullivan zullen 75% van de verkochte EV’s plug-in hybrides zijn en 25% puur elektrische. Nog volgens het bureau zullen EV’s 25 tot 37% goedkoper zijn tegen 2020 als gevolg van lagere batterijprijzen.
Brazilië is nu reeds de vierde grootste automarkt ter wereld, na Japan (nummer 3), de Verenigde Staten (nummer 2) en China (nummer 1). De elektrische auto markt is momenteel echter bijzonder klein in het zuid-amerikaanse land. In februari 2013 waren er in Brazilië slechts 70 EV’s ingeschreven, waarvan 9 Nissan Leaf’s.
De mens heeft de neiging om altijd in te grijpen in de natuurlijke processen. Zeker in de landbouw is dit overduidelijk, maar ook bij het natuurbeheer, waterbeheer en zelfs bij de mogelijke oplossingen voor onze huidige problemen met de klimaatopwarming worden er vooral korte termijn oplossingen aangedragen. Ondertussen beseffen steeds meer mensen dat korte termijn oplossingen wel even werken, maar zware negatieve gevolgen kunnen hebben op lange termijn.
Permacultuur werkt samen met de natuur
Permacultuur is gebaseerd op verschillende principes, maar de rode lijn doorheen deze stroming is het volgen van de natuur. Wanneer men zich laat leiden door de natuur - Rewilding - en zo weinig mogelijk ingrijpt, dan gaat er heel veel vanzelf gebeuren. Ook compleet onverhoopte zaken die de positieve veranderingen in een stroomversnelling duwen.
Zo zorgen bomen voor meer neerslag en voeden ze de rivieren. In het Yellowstone park in Amerika hebben ze deze boodschap goed begrepen. Hieronder staat een TED-voorstelling waarin George Monbiot verschillende voorbeelden van ‘Rewilding’ aanhaalt waarbij de natuur problemen veel efficiënter en duurzamer oplost dan de mens ooit kan:
Wilt u naast het bekijken van deze presentatie nog meer over dit onderwerp lezen?
Auto’s delen is een trend die volop aan populariteit wint. Volgens een rapport van Navigant Search zullen 12 miljoen mensen gebruik maken van carsharing diensten in 2020.
Hogere autokosten leiden nu al tot creatieve oplossingen. Zo bestaan er carsharing websites (bv. RelayRides.com) waarop je je auto als particulier te huur kan aanbieden om zo je autokosten deels te recupereren. Ook websites zoals blablacar, waar je een lift kan aanbieden aan particulieren, winnen aan populariteit, vooral in landen die hard getroffen worden door de crisis (Spanje, Portugal, …).
Volgens een rapport van Navigant Search hebben dit jaar 2,3 miljoen mensen een auto gedeeld, goed voor een omzet van 750 miljoen €. Tegen 2020 zullen 12 miljoen mensen een auto delen wat overeenstemt met een omzet van 4,6 miljard € wereldwijd.
We kunnen ons de komende jaren dus verwachten aan een hele reeks nieuwe carsharing spelers op de markt. Verder zullen verzekeringsmaatschappijen stilaan hun polissen moeten aanpassen om bijvoorbeeld het verhuren van je auto als particulier onder de dekking te laten vallen.
Het werk van Bernard Lietaer is ondertussen wellicht goed gekend. Recent nog verscheen zijn boek ‘Geld en Duurzaamheid’ (oorspronkelijk geschreven als rapport voor de Club of Rome EU Chapter, in co-auteurschap met onder andere de onorthodoxe econoom Christian Arnsperger, verbonden aan de UCL) in een Nederlandse vertaling.
Kort gezegd argumenteert Lietaer dat het bestaande, mondiale financiële stelsel een fragiele monocultuur is. Er is slechts één, generiek type geld dat voor alles en nog wat gebruikt wordt. Vaak zijn die verschillende functies moeilijk met elkaar te verzoenen (neem als voorbeeld de dollar, die zowel handelsmunt als nationale munt is). De volatiliteit van het geldwezen is volgens Lietaer goeddeels door die ontwerpfouten te verklaren.
Hij pleit voor het creëren van een monetair ecosysteem waarin tal van lokale munten zouden circuleren die doelgericht ontwikkeld worden voor het creëren van niet alleen economische maar ook sociale en ecologische waarde. Deze munten zouden complementair zijn met het ‘officiële’ systeem en kunnen de veerkracht ervan aanzienlijk vergroten. Voor de gebruikers bieden de lokale munten een bescherming tegen de nervositeit van het mondiale monetaire systeem én een mogelijkheid om hun lokale gemeenschap te verduurzamen.
De onverdroten inzet van Lietaer voor een slimmer en duurzamer geldsysteem wordt door de Universiteit voor het Algemeen Belang (UAB) beloond met een eredoctoraat dat wordt overhandigd op 24 september aanstaande.
Voor diegenen die de UAB nog niet kennen: de Universiteit voor het Algemeen Belang is een eigenzinnige denk –en doetank met een uniek profiel in Vlaanderen. Ze wordt gepatroneerd door humanist Riccardo Petrella die al tientallen jaren lang strijdt voor een rechtvaardige mondialisering. Filosofe en activiste Noortje Wiesbauer verzorgt de dagelijkse leiding. De UAB is geen officiële universiteit maar wel een echte ‘universitas’ die zich inzet voor een waardig leven voor iedere wereldburger. Vorming, intellectuele uitwisseling, kunst en activistisch experiment grijpen in elkaar binnen de vier ‘faculteiten’ Water, Anderheid, Mondialiteit en Verbeelding.
De Academische Opening met uitreiking van het Eredoctoraat aan Bernard Lietaer gaat door vanaf 18:00u in Polyvalente zaal Campus Sint Lucas, Sint Jozefstraat 35, 2018 Antwerpen.
Links:
Universiteit voor het Algemeen Belang: www.universiteitalgemeenbelang.be
Volgens een onderzoek van het Britse Frost & Sullivan zullen de Brazilianen de komende jaren stilaan elektrische wagens beginnen kopen. Het onderzoeksbureau gelooft dat er in Brazilië 81.000 EV’s per jaar verkocht zullen worden tegen 2020.
