Wie vanuit het Zwitserse Disentis (kanton Graubünden) de wit-blauwe merktekens volgt naar de 2793m hoge Brunnipas, wacht een verrassing.

Sowieso wordt je de adem afgesneden door het geweldige panorama dat zich opent van zodra je de bergkam bereikt. Nagenoeg het hele blikveld wordt ingenomen door het machtige ijstapijt van de Brunnifirn dat zich elegant rond de flanken van de Oberalpstock (3328 m) slingert.

Laat in de zomer is de gletsjer echter bijna helemaal sneeuwvrij (‘ausgeapert’ noemen de Zwitsers dat) en een asgrauw, verweerd oppervlak grijnst je tegemoet.

Nu wordt de aandacht echter onmiddellijk getrokken door een artefact dat in deze woeste natuur overduidelijk niet thuishoort: een minstens 200 meter lange, hagelwitte, rechte lijn doorsnijdt de gletsjer langs zijn lengte-as. Het ‘ding’ vervult de toeschouwer met een mengeling van euforie, ontroering en onbehagen. Fascinerend …

De ‘lijn’ is een 2 meter hoge ‘gletsjertafel’ die ontstaan is door simpelweg een folie aan te brengen die gedurende zes zomerweken het smelten van de sneeuw eronder heeft vertraagd.

Het ‘land art’ project is een initiatief van Manuela Fischer die de nabijgelegen Cavardirashut van de Zwitserse Alpenclub uitbaat. Zij doet dit al 25 jaar en in die tijd heeft ze het landschap rond de hut sterk zien veranderen. Door klimaatverandering krimpt de gletsjer en verdwijnt de voorjaarssneeuw steeds vroeger. Dat bemoeilijkt de toegang voor wandelaars en klimmers tot de hut en de omringende pieken. Belangrijker nog is het feit dat de watervoorziening – en daarmee de lange termijn toekomst - van de hut in het gedrang komt.

Sinds 1850 is de vergletsjerde oppervlakte in de Alpen met ruim 50% afgenomen. Scenario’s laten zien dat een toename van de temperatuur met 3°C in 2100 kan leiden tot een verdere afname van de gletsjervolume met 80% ten opzichte van het jaar 2000. Een studie van de Universität Bern geeft aan dat tot ongeveer 2035 geen grote veranderingen in de Zwitserse waterhuishouding te verwachten zijn. Daarna zal de afnemende bufferfunctie van de gletsjers de verschillen in waterbeschikbaarheid tussen de seizoenen echter sterk doen toenemen: overschotten in de winter en schaarste in de zomer. Dat zal met name in de sterk vergletsjerde gebieden tot conflicten tussen gebruikers leiden met gevolgen voor energie- en voedselproductie.

Met het smeltwater verdwijnt natuurlijk ook een esthetisch en cultureel archetype. De vergletsjerde Alpenpieken bepalen al sinds de vroege Romantiek onze verbeelding van pure, sublieme natuur. De gletsjertafel op de Brunnifirn onderstreept de fragiliteit van deze topos.

Links

• Projectwebsite ‘Wandelzeit’: www.wandelzeit.ch
• Korte reportage ARD/Das Erste: http://bit.ly/17wwMfr
• M. Zemp et al. (2006) Alpine glaciers to disappear within decades?, Geophysical Research Letters, Vol. 33, Issue 13, July 2006 [http://bit.ly/1dbnXtU]
• Bundesamt für Umwelt, Projekt CCHydro: http://bit.ly/1dbqxzV