Bovenstaand filmpje geeft weer waar we met een biobased of biogebaseerde economie naartoe willen. Of, anders gesteld, het is een droom van hoe de economie zou kunnen draaien zonder het gebruik van fossiele brandstoffen in onder meer de chemische industrie. Alle grondstoffen zouden dan van biologische materialen komen. Dat is toch de gangbare, eenvoudige voorstelling van zaken: we vervangen gewoon de fossiele brandstoffen door biologische en we kunnen verder werken zoals voorheen.
Biobased Vlaanderen?
Het rapport ‘Hoe biobased is de Vlaamse economie?‘ (2010) van de Vlaamse Overheid geeft een inzicht in de stand van zaken in onze regio. Er gebeurt al veel, zeker als het om energie gaat, maar er is nog heel wat werk aan de winkel als het om de productie van chemische materialen en producten gaat. Lees ook de kanttekeningen die Jeroen Gillabel van Bond Beter Leefmilieu zet bij de biogebaseerde economie en hoe die nog niet voor morgen is.
Food footprint
Probleem in ons land is: waar komen die biologische producten vandaan? Dat leidt ons naar de beperkingen van het landbouwareaal in Vlaanderen, tenminste als deze regio in eigen biologische grondstoffen wil kunnen voorzien. Daarover verscheen bij het departement Lanbouw en Visserij recent het rapport “Food Footprint . Welke oppervlakte is nodig om de Vlaming te voorzien van lokaal voedsel? Een theoretische denkoefening.” (2013) De conclusie is dat we minstens alle landbouwgrond nodig hebben om in de voeding te voorzien (we komen zelf wat tekort).
Oorlog om genetische manipulatie
Dat is een probleem dat je kan uitbreiden naar de rest van de wereld. Hoe gaan we om met de spanning die je krijgt tussen de voedselvoorziening voor een stijgende wereldbevolking en de nood aan biologische grondstoffen voor industrie en energie? Persoonlijk heb ik geen idee. Maar dit is waar de oorlog rond genetische gemanipuleerde organismes in beeld komt. Zo pleit professor Marc Van Montague van de Gentse Universiteit in deze context voor genetische manipulatie (zie zijn presentatie voor de OESO van 2009). Of bekijk ook, ter informatie, het pleidooi van zijn collega de Sloveense professor Borut Bohanec. Zal er ooit genoeg wetenschappelijk bewijsmateriaal zijn om die oorlog te beslechten, of gaat het om emotie? Ik heb geen idee hoe dit rationeel te beoordelen. Benieuwd wat u er van denkt.
“Zaden zijn het begin van alle leven, het begin van onze voedselketen, zelfs het begin van onze beschaving. Daarom zou het logisch zijn dat ze democratisch beheerd worden en deel uitmaken van ons gemeenschappelijk bezit, onze commons.”, zo begint het flinterdunne boekje dat net uit te lezen valt tijdens een busrit tussen Brussel en Ninove.
“De Wet van de Zaden” is de Nederlandstalige uitgave van “The Law of the Seed”, een pamflet van Vandana Shiva en een groep wetenschappers en wetspecialisten. Door toegankelijkheid te combineren met wetenschap, wetgeving en tientallen jaren ervaring krijgt de tekst een enorme doeltreffendheid en kracht.
De nieuwe Europese zadenwet
De tekst is een voorstel voor de burgers van Europa en de wereld om op een alternatieve manier om te gaan met zaaigoed. Gebaseerd op toegankelijkheid, soortenvariatie, genetische verscheidenheid en een robust ecosysteem suggereert de Indische activiste een alternatief voor het groeiende monopolie van de agro-industrie in het algemeen en de zaad-industrie in het bijzonder (zie grafieken onderaan tekst).
Naar aanleiding van het nieuwe Europese wetsvoorstel dat dit monopolie de facto verder zou uitbreiden, is het zinnig te luisteren: de wet zal later in oktober gestemd worden. Tussen 2 en 16 oktober 2013 blaast Vandana Shiva daarom verzamelen met het doel zoveel mogelijk stemmen te laten horen om het voorstel van de nieuwe Europese Zadenwet af te blokken. Het belang dient ons allen, het waarom vindt u hieronder in een (te korte) samenvatting van “De Wet van de Zaden”. Maar leest u het boekje vooral zelf.
Aanpassingsvermogen van het leven
“Evolutie is het proces waarbij de natuur haar selectieve vermogen uitoefent. (…) Wij hebben diversiteit nodig om die evolutie, en daarmee het aanpassingsvermogen van het leven, mogelijk te maken. En we hebben nood aan diversiteit zodat we de beste eigenschappen voor gewassen kunnen selecteren. Deze diversiteit is gedurende duizenden generaties gegroeid en het is onze plicht om ze veilig te stellen voor de toekomst.”
Stijgende homogenisatie
“De bevolkingsconcentratie in stedelijke gebieden en de toenemende vraag naar voedsel hebben onder meer geleid tot een toenemende mechanisering in de productie van homogene standaardgewassen en –planten. (…) In de jaren 1990 was 90% van het totale tarwegebied in Ierland bezaaid met amper zes variëteiten. Van de 7098 appervariëteiten de bij het begin van de twintigste eeuw in de VS bekend waren, is ongeveer 96% verdwenen. Ook zo voor 95% van de kool-, 91% van de mais-, 94% van de erwt- en 81% van de tomaatvariëteiten.”
Genetische erosie
“Als lokale soorten en variëteiten verdwijnen, gaat ook de genetische diversiteit die ze bevatten onherroepelijk verloren –inclusief de genen die ze gebruiken om zich aan te passen aan de omstandigheden waarin ze zijn geëvolueerd. Deze genetische erosie heeft de genenpoel die beschikbaar is voor natuurlijke selectie en de selectie door landbouwers en plantenkwekers gevaarlijk doen slinken. Het gevolg: landbouwgewassen worden gevoeliger voor plotse klimaatveranderingen en nieuwe ziekten en plagen steken de kop op.”
“De evolutie naar een steeds homogenere plantenteelt werd gelegitimeerd door de invoering van zogenaamde ‘DUS-criteria’. In een aantal landen moet je minstens twee jaar ‘DUS-testen’ uitvoeren voor je een variëteit mag registreren.” De DUS-criteria houden voornamelijk in dat alle planten van een portie zaad hetzelde moeten zijn, in ruimte, maar ook in tijd (volgende generaties) . Dergelijke testen zijn uitermate kostelijk en bijvoordelen de grootschalige monopolistische corporaties. Ze staan bovendien lijnrecht tegenover het diversiteitsprincipe. Enkele grafieken om de monopolies en markt te illustreren zijn beneden toegevoegd.
God Move Over? Verouderde wetenschappelijke inzichten en voorbijgestreefde patenten
God Move Over (God, Uit de Weg!), wat staat voor GMO of Genetically Modified Organism, blijkt in het licht van de huidige wetenschappelijke inzichten onpatenteerbaar. Aan de basis van het patenteren van onze zaden ligt de voorbijgestreefde veronderstelling dat een gen rechtstreeks verantwoordelijk is voor de productie van de gewenste eigenschap van de plant: “De realiteit is anders, nog recent werd aangetoond dat de genetische veranderlijkheid die echt relevant is voor de productie, in het niet-coderende maar het regulerende gedeelte van het genoom ligt wat niet eens wordt vermeld in de regels voor intellectuele eigendomsrechten. “
Bovendien is de productie van de gewenste eigenschap door de plant afhankelijk van de natuurlijke en sociale (!) omgeving van de plant. Die bepaalt welke proteïnes geproduceerd worden en in welke hoeveelheden. Idealiter dient elke omgeving dus optimaal aangepast te worden aan de gewenste vereisten om het gen in de plant te activeren. Land, bodem, lucht, temperatuur, water, micro-organismen en lokale flora dienen dus beter globaal uniform te zijn, wil men profiteren van het genetisch kenmerk van de gepatenteerde zaden. In het Noordelijk halfrond leidt dit tot een intensivering van gebruik van chemicaliën en toxische stoffen. In het Zuidelijk halfrond leidt dit tot gelijkaardige maatregelen voor de kapitaalkrachtigen, en onproductieve velden voor zij die het financiëel niet kunnen dragen (zie grafiek “De Technologische Draaimolen” onderaan). In combinatie met overinvesteringen op basis van utopische beloften, een meer wispelturig klimaat en waterproblemen heeft dit de afgelopen 15 jaar voor de meer dan 100 miljoen ongeletterde boeren in Indië tot de zelfmoord van meer dan 200.000 moegetergde Indiase boeren geleid. God Move Over? Liever niet dus.
Conclusie
“Zaden zijn de eerste schakel in de voedselketen. Ze zijn het resultaat van duizenden jaren van evolutie en van duizenden jaren van inspanning van landbouwers. Het vrij winnen en uitwisselen van zaden is dan ook een eeuwenoude traditie. Zaden tonen de intelligentie van de planeet en van vele generaties van landbouwersgemeenschappen aan.”
Lees het boekje/pamflet/alternatief zelf: PDF-file hier.
Illustratie van de technologische draaimolen en geassocieerde continu stijgende kosten voor de landbouwer (Philip H. Howard , 2009, Visualizing Consolidation in the Global Seed Industry: 1996–2008, Department of Community, Agriculture, Recreation and Resource Studies, Michigan State University)
Vandana Shiva’s oproep om op te komen voor de ‘Act for Seed & Food Freedom’: 2-16 October 2013
Vandana Shiva bediscussieert het EU wetsvoorstel (EU parlement)
Global Seed Market (2006 figures, From: The Big Six, A Profile of Corporate Power in Seeds, Agrochemicals and Biotech, by Hope Shand, The Heritage Farm Companion, 2012)
Top 10 zadenbedrijven 2009
Via Yahoo! Finance a graph of stock value past 10 years for Monsanto and Syngenta
Monsanto (2009)
Syngenta
Cross licensing: Monsanto heeft het mondiale patent op een aantal genetische kenmerken die aan alle andere corporaties worden verdeeld via licenties. De machtsconcentraties zowel qua financiële slagkracht als kennis binnen een reeds sterk geconcentreerd oligopolie is de reden waarom Monsanto op de eerste plaats mee aan de tafel zit bij het ontwerpen van regionale wetgeving.
Deze fotoreeks is van Stampmedia en toont de anti-Monsanto betoging in Brussel van vorige zaterdag. In de hele wereld werd geprotesteerd tegen genetisch gemodificeerde gewassen. Wie dat in beeld wil, kan onderstaande videocollage bekijken (suggestie: kies zelf een begeleidende tune). Toch boeiend hoe één thema in honderden steden tegelijk activisten op de been brengt. Soms is het maar een trosje van een achttal mensen rond een bushalte, maar ze weten daar dat ze niet alleen zijn. Niet the internet of things, maar die of the people. Het thema is er ook naar: het gaat om voeding, zaden en eeuwenoude tradities waar biotechnologen aan morrelen. Dat laatste, en alle onweetbare zaken die in dat domein spelen, doen me denken aan de introductie van konijnen in Australië.
Uitslag van 30 jaar vergelijkend onderzoek: enkele feiten
Het Amerikaanse Rodale Institute is in 1981 gestart met een vergelijkend onderzoek tussen de (toen) belangrijkste soorten landbouw:
biologische landbouw met inbreng van dierlijke mest
biologische landbouw met enkel het gebruik van vlinderbloemigen zoals klavers voor stikstofinbreng
gangbare landbouw met gebruik van synthetische meststoffen en pesticiden. Vanaf 2008 werd ook landbouw met GMO’s geïntegreerd in het onderzoek.
Vanaf 2008 werden alle oppervlaktes die via bovenstaande methodes werden bewerkt in twee gedeeld. De ene helft werd gewoon verder bewerkt, op de andere helft werd een systeem ingevoerd van no-tilling (= geen grondbewerkingen).
De resultaten van dit 30 jaren lopende onderzoek zijn heel duidelijk. Zowel naar de toestand van de bodem, het energieverbruik, gewasopbrengsten, financiële opbrengst, kosten, gehalte aan organische stof in de bodem, ziektes en weerstand tegen slechte weersomstandigheden wint de biologische landbouw.
De conclusie van het onderzoek is dat biologische landbouw de wereldbevolking gemakkelijk kan voeden met minder vervuiling, uitspoeling, erosie en een lager verbruik van fossiele brandstoffen.
