Tagarchief: Plan C

Floris-Van-Cauwelaert-Canoe-Lake-Ahmek-Taylor-Statten-Camps-2

Veerkracht in vrijheid

11 maart 2014 Floris Van Cauwelaert Geef een reactie

Wat is de waarde van vrijheid? Wie per ongeluk het scherm breekt van een nieuwe iPhone 5c vindt de producent ervan, één van ‘s werelds grootste bedrijven met een marktwaarde groter dan het bruto nationaal product van België, niet bereid het scherm tegen betaling te vervangen. Apple wil niet weten van herstellingen voor de goedkoopste smartphone in haar gamma en biedt enkel de optie een fonkelnieuwe aan te kopen. Van een lineair model gesproken.

Portret Steve Jobs in e-waste, door Jason Mecier ©

Het hoeft niet te verwonderen dat Phonebloks met een modulair design voor smartphones uitgroeide tot één van de meest tot de verbeelding sprekende innovatieconcepten van 2013. Zo’n modulair design laat toe verouderde of defecte onderdelen snel te vervangen, zonder een volledig nieuw toestel te moeten aanschaffen. Misschien schuilt het succes van Phonebloks in de wens van velen om meer onafhankelijk te worden van de heersende producenten.

Design + open source = freedom

Wie internet denkt, denkt Google en Facebook en nog een handvol bedrijven die de ruggengraat van het sociale web uitmaken. Aral Balkan, oprichter van indiephone.eu, zegt over die bedrijven het volgende: ‘These are companies whose business models depend on their knowing anything and everything about us, because it is this information — this data — that they make their money from.’ Balkans slogan luidt: ‘Design thinking + open source = freedom for mere mortals.’

Wereldwijd werken kleine groepen mensen samen in peer-to-peer-netwerken om oplossingen te bedenken rond waarden die (beursgenoteerde) bedrijven niet langer interesseren: creative commons, privacy, open design, het recht op repareren enzovoort.

Repair = freedom

Wie met een gebroken smartphone zit kan maar beter zichzelf helpen: op ifixit.org verzamelen gebruikers kennis over hoe ze zelf spullen kunnen herstellen. Het kost meer moeite, maar de voldoening is groot. Het is één van de vele manieren waarop mensen door vrije samenwerking in de nieuwe digitale omgeving streven naar vrijheid, eigenwaarde en onafhankelijkheid. In één woord samengevat: veerkracht.

Men stelt wel eens de vraag hoe we waardengedreven peer-to-peer-netwerken financieel levensvatbaar moet maken. Eigenlijk luidt de vraag: wat is de waarde van vrijheid?

Dit artikel verscheen eerder in het e-boek Product <=> Dienst, nieuwe businessmodellen in de circulaire economie van Plan C dat gratis beschikbaar is op eboek.plan-c.eu

Circulaire economie

Circulaire economie, inzichten vanop het Resource Event in Londen

11 maart 2014 Merel Claes Geef een reactie

Vorige week kwamen spelers uit de circulaire economie samen in Londen voor het Resource Event. De circulaire economie is een reactie op het huidige lineaire model dat gaat van ontginning, naar productie, tot gebruik en eindigt met afdanking. Het doel is om een economisch model te creëren dat voordeel haalt uit het in gebruik houden van materialen. De aanwezige deelnemers kwamen met een brede achtergrond gaande van ontwerpers, academici, investeerders, beleidsmakers, grondstoffen handelaars, materiaal experts, producenten, verkopers tot experts in consumenten gedrag. Hier zijn enkele inzichten van het evenement.

Kan een circulair economisch model de structuur bieden voor de innovatie die we nodig hebben?

James Woudhuysen provoceerde met de boodschap dat de circulaire economie ons kan afleiden van het feit dat de investeringen in innovatie in Europa ondermaats zijn. Hij argumenteerde dat vele van de duurzame innovaties zaken waren die industrieën sowieso gingen doen. Als de onderliggende principes niet veranderen, dan zal de circulaire economie enkel een nieuwe naam of model zijn toegepast op oude praktijken.

Michael Pawlyn gaf aan dat de natuur een enorme inspiratiebron is voor innovatie. Menselijk-gecreëerde systemen zijn meestal lineair, de natuur daarentegen werkt door kringlopen te sluiten. Lineaire systemen bieden weerstand aan verandering, zodat ze de output kunnen maximaliseren. Kringloopsystemen evolueren en zijn in constante verandering om zodat het systeem kan geoptimaliseerd worden.

Walter Stahel verdedigde het circulaire model als zijnde de snelste en meest effectieve manier om beschadigde capaciteit te herstellen. Hij haf hierbij het voorbeeld van de Pearl Harbor vloot die terug in dienst kwam binnen het jaar na de aanval. Door gebruikte producten te transformeren in plaats van nieuwe producten te produceren kunnen energie verbruik en de uitstoot van broeikasgas met 50 tot 90% gereduceerd worden. Een transitie naar een circulair model kan veel effectiever zijn dan investeren in efficiëntie.

Van lineair naar circulair

“Laat perfect niet de vijand worden van goed”

Kwaliteit wordt vaak gezien als barrière om materialen te hergebruiken. Maar in een flexibelere wereld wordt een top dienstverlening belangrijker dan een top kwalitatief product. De gemiddelde kantoor inrichting houdt ongeveer vijf jaar stand. Waarom worden er dan materialen gebruikt die meer dan vier maal het functionele leven meegaan? Fluteoffice is een briljant voorbeeld van een fantastische dienst met een veel lagere impact.

“De welvaart van een maatschappij ligt niet in zijn beweging, maar in zijn voorraden”

Lineaire modellen minimaliseren voorraden door te focussen op het optimaliseren van materiaal doorstroming. Het succes van een circulair model ligt niet in de snelheid waarbij materialen bewegen tussen de spelers, maar in hoe goed de kwaliteit van het materiaal behouden kan worden.

“Klein is mooi”

Kleine kringlopen zijn veel gemakkelijker te sluiten. Momenteel zijn er maar vijf installaties in de wereld die materialen kunnen ontginnen uit elektronisch afval. Stedelijk-mijnen (urban mining) wordt het hippe woord voor recyclage van materialen op de plaats waar ze gebruikt worden.

“Ontwerpers zijn veelzijdig en bescheiden”

Herhaling is noodzakelijk in ontwerpprocessen en een circulair model ondersteunt dit intrinsiek. Ontwerpers zijn goed in het begrijpen van de bredere context. Een circulair model kan de rol de ontwerpersgemeenschap verbreden van het sturen van product innovatie naar het op gang brengen van systeem verandering.

Het Resource Event was zelf een mooi voorbeeld van het feit dat kringlopen geen begin en geen einde kennen. Het netwerk rond de circulaire economie is geen gesloten kring. Het is open voor alle spelers om aan te sluiten, opnieuw aan te sluiten en om nieuwe kringen te creëren. Het volgende grote evenement met een focus op de circulaire economie zal plaats vinden in Brussel tijdens de Green Week van 3 tot 5 juni.

Een Engelstalige versie van deze blog kan je hier vinden.

Klimaatverandering, Resilience

Klimaatverandering: game over

26 februari 2014 Wim Verbeke 3 reacties

Klimaatverandering valt niet meer te stoppen. Globaal gaan we met zijn allen voor een warmere planeet. Of het nu 4,5°C of 5,5°C zal worden, heeft weinig belang. Wat telt is hoe onze maatschappij zich organiseert.

“The climate policy narrative for a dangerously warming world”, via Nature Climate Change (26 februari 2014)

In maart komt het IPCC met een impact assessment maar die is al voorbijgestreefd. Met evidente en irrelevante uitspraken als “Violent, sicker, poorer future”, “Aggressive climate action ASAP minimizes future warming” en “The risks go up the longer you wait” geeft de wereldorganisatie impliciet toe dat de strijd verloren is.

Hoeveel kan het risico op een grote klimaatverandering nog stijgen als we beschouwen hoeveel broeikasgassen we al uitgestoten hebben, hoeveel energiecentrales we wekelijks bijbouwen (zie: “China and India are building four new coal power plants - every week“), hoe elke projectie van onze globale energieconsumptie evolueert? Het fascinerende verhaal van de schone energieën beschrijft enkel hoe nieuwe energie die bovenop de reeds bestaande baseload komt, meer en meer proper is.

In deze blog werd al meermaals aangetoond dat het verhaal van onze tijd er één is van verandering. Op vele fronten in de maatschappij zijn daar kleine groepen mensen mee bezig. Zij zoeken naar relevante oplossingen binnen een onduidelijk afgelijnde arena. Voor buitenstaanders lijken die micro-initiatieven vaak irrelevant en marginaal. Binnen de context van de onomkeerbare klimaatverandering en de daarmee geassocieerde sociale turbulentie zijn het echter uitstekende voorbeelden van het uitbouwen van lokale weerbaarheid en vergroten van het aanpassingsvermogen van een kwetsbare maatschappij.

Met het nieuwe en gratis downloadbare boek van Plan C: Product<=> Dienst wordt een nieuwe stap gezet in de verankering van dergelijke positieve verandering in Vlaanderen. Het was hoog nodig, we zijn immers al lang voorbij vijf voor twaalf, zie, het is de daaropvolgende ochtend die aanbreekt. Tijd om op te staan.

Foto via WikiMedia Commons, De rand van Groenlands ijsmassa. Gefotografeerd nabij Kangerlussuaq, Greenland; 8-11-2005 by L. Chang

Circulaire economie

Plan C zet circulaire economie op de agenda in Vlaanderen

26 februari 2014 Floris Van Cauwelaert Geef een reactie

Plan C heeft het interactieve e-boek Product <=> Dienst, innovatieve businessmodellen in de circulaire economie gepubliceerd. Het transitienetwerk voor duurzaam materialenbeheer zet daarmee de circulaire economie op de agenda in Vlaanderen. Plan C deed daarvoor beroep op een hele reeks auteurs die mee aan de wieg staan van de circulaire economie in al haar facetten: sociaal, technologisch, economisch, op het vlak van design, communicatie, systeeminnovatie enzomeer. Het belangrijkste is misschien de inspiratie die het boek bevat om met innovatieve business modellen - de performance revolutie - aan de slag te gaan die passen in een circulaire economie. Plan C schuift daarbij vooral product-dienstcombinaties naar voor die een groot potentieel hebben op het vlak van duurzaam materialenbeheer.

Waarom hebben we die circulaire economie eigenlijk nodig? Beeld je even in dat de Schelde in plaats van water olie bevatte. Dan had je een tamelijk realistisch beeld van het olieverbruik in de wereld. Wereldwijd verbruiken we gemiddeld 170.000 liter olie per seconde. Dat is ongeveer hetzelfde als het debiet van de Schelde ter hoogte van de Liefkenshoektunnel (ook per seconde dus). De olie die zo naar de zee vloeit, komt nooit meer terug.

We verbruiken niet enkel een rivier van olie maar voor een lange lijst andere materialen spoelen we hele rivieren weg. Door de materialen kortstondig te gebruiken en dan te verbranden of te laten verdwijnen in het milieu. Recyclage is belangrijk maar betekent in vele gevallen slechts het uitstellen van het schijnbaar onvermijdelijke: verbranden of verdwijnen in het milieu. Twee problemen daarmee: we maken het milieu toxisch én de materialen geraken uitgeput. Het is op dat vraagstuk dat de circulaire economie een antwoord biedt. Het meest coherente en consistente antwoord dat voorhanden is.

Plan C is er in geslaagd om op zoek te gaan naar die mensen die mee aan de wieg staan van de circulaire economie en ze aan het woord te laten in Product <=> Dienst, innovatieve businessmodellen in de circulaire economie. Zowel met teksten, beelden als video’s ontvouwen de auteurs de circulaire toekomst voor Vlaanderen met alle nuttige grondstoffen, zoals business modellen en designstrategieën, om er vandaag zelf aan mee te werken.

Persoonlijke noot: Ik was gedurende enkele jaren actief bij Plan C als community Manager heb er enorm veel geleerd en plezierig samen gewerkt met tal van boeiende mensen. Ik ben enorm trots dat ik aan dit boek een steentje heb mogen bijdragen en het is dan ook niet verwonderlijk dat ik het aan alle ondernemende mensen warm aanbeveel.

Ontdek het boek hier: http://eboek.plan-c.eu/

Circulaire economie, Deeleconomie

Makkelijk je weg vinden in de Vlaamse deeleconomie

26 februari 2014 Jeroen Gillabel Geef een reactie

© Plan C - De Deeleconomie in Vlaanderen, eboek.plan-c.eu

Met dank aan Plan C is het via deze infografiek makkelijker dan ooit om je weg te vinden in de Vlaamse deel-economie. De infografiek staat het gloednieuwe, uiterst boeiende e-boek Product <=> Dienst dat Plan C gisteren voorstelde. Het onderliggend thema van het boek is nieuwe business modellen in de circulaire economie, waar de deeleconomie een belangrijk onderdeel van is. Check it out: http://eboek.plan-c.eu/

Circulaire economie, Materialen

Repareren is beter dan recycleren

31 januari 2014 Floris Van Cauwelaert Geef een reactie

Repareren is beter dan recycleren want recyclage is het uitstellen van wat in de afvalindustrie quasi onvermijdelijk blijkt: materialen worden gedumpt, verbrand of verdwijnen in het milieu. Bovendien spaart repareren heel wat op energie, aldus iFixit.

Je hebt dat zeker al meegemaakt: iemand die een geldige reden zoekt om de laatste nieuwe gadget te kopen, terwijl men nog een perfect werkend model heeft. Volgens Walter Stahel, grondlegger van de circulaire economie en recent nog te gast bij Plan C, zijn de typische voorwendsels daarvoor: ‘bigger, better, faster, safer’. Die 4 redenen worden typisch aangewend om een nieuw model te kopen. Ze worden vrijwel meteen als geldig argument aangenomen. Die redenen worden dan ook gretig gebruikt door reclamemakers. Zelf ben ik al meerdere keren in die val getrapt.

Bijbels idioot

Deel van de redenering valt ook terug op het argument dat recyclage uitstekend werkt om materialen te hergebruiken. Dat is allesbehalve waar. Recyclage is in heel veel gevallen het vertragen van wat in de huidige lineaire economie gangbaar is: materialen worden gedumpt of verbrand. Zo wordt papier hoogstens 7 keer gerecycleerd vooraleer het wordt verbrand. Papier van een krant gaat dus een week mee. De bijbelse vertaling daarvan is: op de zevende dag verbrandde hij wat hij die week gemaakt had?

De recyclagemythe

Walter Stahel doorprikt de recyclagemythe met het voorbeeld van aluminium blikjes. Technologie laat toe om ongeveer 50% van het aluminium te recycleren en te hergebruiken. Een blikje frisdrank heeft een gemiddelde levensduur van 3 weken: van de productie van het blikje tot het consumeren van de frisdrank. Dus wie op 1 januari 1 ton aluminium gebruikt om blikjes te maken, weet dat er op 21 januari maximaal een halve ton van kan worden gerecupereerd. Tegen de maand mei is er van die initiële 1 ton, niets meer over. Kan je de recyclage opkrikken tot 90%, wat buitengewoon zou zijn, kan je die verbruikstijd verhogen tot 2 jaar.

‘Energetische valorisatie’

Recyclage is dus verre van volmaakt. Onze afvalindustrie zweert trouwens ook bij de ‘calorische waarde’ van materialen om er energie te winnen. Simpelweg door dat afval te verbranden en uit die verbranding energie te winnen. Zij noemen dat: ‘duurzaam afvalbeheer’ of ook ‘energetische valorisatie’. Of hoe je de sterk vervuilende verbranding duurzaam kan pimpen. Voor de afvalindustrie moet de afvalstroom zo stabiel mogelijk blijven, anders kunnen ze hun installaties niet in gang houden.

Repareren

Repareren is beter dan recycleren. Probeer de levensduur van je producten zo lang mogelijk te maken en geef niet toe aan de ‘bigger, better, faster, safer’. De producenten Apple, Samsung, HTC ea. gaan ons daar niet bij helpen - ze weigeren soms spullen te repareren en verplichten je vaak een nieuw apparaat te kopen. Daarom is iFixit zo interessant. Dat is een peer-to-peer platform waar mensen reparatietechnieken voor smartphones en andere huishoudelijke producten uitwisselen. Als er iets moet veranderen, dan zal het van onderuit moeten komen.

Commons, Deeleconomie, Klimaatverandering, Permacultuur, Transitie

De economische groei herdenken

4 september 2013 Wim Verbeke Geef een reactie

“Het is vijf voor twaalf”, predikt Rajendra Pachauri. Als hoofd van de groep wetenschappers die het zevenjaarlijks rapport over de klimaatverandering publiceren, kan hij het weten. 27 september is zijn grote dag. Het eerste deel van zijn nieuw klimaatrapport - het 5de - wordt dan geopenbaard. Het belang ervan is moeilijk te onderschatten. De meeste regeringen zullen een deel van hun beleid voor de komende zeven jaar er op afstemmen.

“We kunnen zelf kiezen hoe we met de natuur omgaan“, vervolgt hij, “het gaat zoals met boekhouden: wat we verbruiken, moeten we ooit vergoeden.” Hij werkt samen met honderden wetenschappers verspreid over de planeet. Het eerste deel van het rapport verzamelt vrijwel al de wetenschappelijke kennis over de klimaatverandering. “Mag ik toevoegen dat de mensheid zijn openstaande rekeningen compleet heeft genegeerd, verwaarloosd en totale onverschilligheid heeft getoond?”

En dan zegt hij het. Dat het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen nog steeds mogelijk is. Maar dat alle landen hun houding ten opzichte van economische groei dan dienen te herdenken. Het viel me op dat zelfs climateprogress deze vaststelling vergat te vermelden.

Economische groei herdenken dus? [...hier nam ik even adem, klikte weg naar Facebook, waar ik mijn account ook al zo lang wil afsluiten, en zag Plan C een artikel delen, "Economists forecast the end of growth"...]. De signalen zijn er. Growth shrinks. In de klassieke zin tenminste. Terwijl oproepen voor verandering gelanceerd worden, is er reeds een enorme groei aan initiatieven in de marge van de gevestigde trends. Initiatieven als het P2P netwerk, Peers, sharing en permacultuur zijn slechts enkele van de symptomen en ijkpunten van een maatschappij in een reeds langdurige transitie. Rajendra Pachauri mag dus rustiger slapen, het her-bedenken is bezig.

Ondertussen bestuderen de wetenschappers het effect van smeltende permafrost, gashydraten en andere onzekerheden. Dat kan dan in het rapport van 2020. Wachten op de eventuele uitputting van grondstoffen om ons gedrag te veranderen is onverantwoord. We hebben slechts een kritische massa nodig om met zijn allen te kunnen bewegen.

Anders consumeren, Deeleconomie

Peers.org ondersteunt deeleconomie wereldwijd

28 augustus 2013 Walter Tempst Geef een reactie

Begin augustus werd in San Francisco Peers.Org in de steigers gezet, een organisatie die de ambitie heeft om de ‘deeleconomie’ wereldwijd te ondersteunen. Het werken onder ‘gelijken’ of ‘peers’ zit in hun naam en in het hart van de beweging. Bij Peers geloven ze rotsvast dat ‘delen’ het verhaal is dat een verschil kan maken, zeg maar: hoe de economie in de 21ste eeuw zou moeten werken.

“The sharing economy is helping us pay the bills, work flexible hours, meet new people or spend more time with our families. We believe that by sharing what we already have – like cars, homes, skills and time – everyone benefits in the process. We think it’s how the 21st century economy should work, so we’re coming together to grow, mainstream and protect the sharing economy”. Natalie Foster, CEO en mede-oprichter van Peers.

“We’re moving from a world where we’re organized around ownership to one organized around access to assets.” Lisa Gansky, Auteur van ‘The Mesh’.

Lees meer in een uitgebreider artikel over Peers.org dat ik samen met Elmar Willems schreef voor transitienetwerk Plan C.

Anders consumeren, Deeleconomie

OuiShare Fest in Parijs, lente van de Europese collaboratieve economie

1 maart 2013 Floris Van Cauwelaert Geef een reactie

Op 2-3-4 mei vindt in Parijs het OuiShare Fest plaats, het “eerste, grote evenement in Europa gewijd aan de collaboratieve economie”. OuiShare is een open community die werk wil maken van de deeleconomie. Want delen is het nieuwe kopen. Denk maar aan alle spullen die je thuis hebt staan die je langdurig ongebruikt in het rek laat staan. Want hoe vaak gebruik je je boormachine nu echt? Of bulcky spullen zoals valiezen, grasmachines, kruiwagens, wafelijzers? Maar de deeleconomie heeft meer te bieden zoals autodelen maar ook nieuwe business modellen, met wasmachines bij voorbeeld, en sociale innovatie (dat vaak vergeten complement van technologische innovatie).
OuiShare is een not-for-profit die haar doelen voor de collaboratieve economie schraagt op vier drijvende krachten in de samenleving:

Collaborative Consumption puts access over ownership, leveraging peer-to-peer networks to reinvent how we share, rent, swap or trade goods and services.
Makers bring on a new industrial revolution, driven by digital fabrication tools like 3Dprinters, facilities like FabLabs, open source hardware designs and DIY communities.
Peer-to-Peer Finance fuels the system through crowdfunding, peer-to-peer lending, while proposing alternatives for value exchange in currencies and gift economies.
Open Knowledge is opening institutions such as governments, science, education and culture, while turbo-charging the overall development of all these initiatives.

Op OuiShare Fest komt een boeiende avantgarde aan het woord, zoals de Belg Michel Bauwens, bekend van de P2P Foundation. (Wie Michel Bauwens al eerder wil horen spreken, kan naar deze Plan C-workshop komen). Daarnaast worden nog tal van workshops en festiviteiten georganiseerd.

Wie liever kijkt wat er hier, lokaal gebeurt kan op 5 maart naar de tweede OuiShare Drink in Brussel waar enkele projecten zichzelf kort komen voorstellen. Worden daar verwacht: Community Land Trust, Djengo, ‘Fablab. IMAL’, Financité, Geek politics, Iloove, OpenSpace, PiggyBee, Realize BXL, Repair Café, Shaere.

Materialen

Plan C-Infografiek: “Hoeveel grondstoffen blijven er nog over voor een meisje van twee?”

12 november 2012 Floris Van Cauwelaert Geef een reactie

Mijn collega bij Plan C, programmamanager Peter Stouthuysen, vroeg zich af hoeveel grondstoffen er nog overblijven voor zijn dochtertje van twee. “Mijn dochter Lucia zal op het einde van de eeuw 90 jaar oud zijn, in haar leven zal ze heel wat belangrijke grondstoffen zien verdwijnen, tenminste als we geen manieren ontwikkelen om ze op een slimme wijze te hergebruiken”, zegt Peter. “Dat is meteen de voornaamste reden die ik kan bedenken om me in te spannen voor een transitie naar duurzaam materialenbeheer. Het maakt de inzet levensecht.” Peter Stouthuysen ontwierp bovenstaande infografiek met drie groepen materialen: traditioneel energie-gerelateerde grondstoffen; metalen die noodzakelijk zijn om groene energie op te wekken - dit om de spanning tussen energie en het materialentekort te visualiseren; en een derde groep grondstoffen die van belang zijn in het dagelijkse gebruik. Uit de infografiek blijkt dat er voor Lucia niet zo gek veel overblijft in de tweede helft van deze eeuw. Kolen en een reeks zeldzame metalen. Wat sowieso een enorme omwenteling betekent in onze materialenhuishouding. Dat geeft te denken over welke uitdagingen er zoal op Lucia afkomen.

Plan C organiseert op 29 november een netwerkdag, alle info hier.

Zeronaut.be

Tagarchief: Plan C