Categorie archief: Klimaatverandering

BP-oil-equivalents-2013

Meest deprimerende grafiek van het jaar: wereldenergieconsumptie

BP-oil-equivalents-2013
Terwijl van de klimaattop in Warschau vooral impotentie wordt verwacht, is een kleine reality-check al even nuttig als deprimerend. Bron daarvoor is de ‘BP Statistical Review of World Energy June 2013‘ (pdf) waarin op pagina 42 bovenstaande grafiek van de wereldenergieconsumptie van de laatste 25 jaar staat afgebeeld (me doorgespeeld door een familielid). Klimaatverandering wordt volgens het IPCC veroorzaakt door de mens, en afgaand op de grafiek is die niet snel geneigd daar iets aan te veranderen. De enige manier om die trend om te buigen is het gebruik van fossiele brandstoffen zwaar te belasten want de kolen-, olie- en gasreserves die zullen pas uitgeput zijn als het te laat is.

24hoursofreality

#CostOfCarbon nu live - de klimaat show van Al Gore

24hoursofreality

Kort berichtje om te melden dat de 24 uur durende tv-show over klimaatopwarming en de ‘kost van koolstoffen’ zonet is begonnen. Wat denken jullie hier van, laat gerust van horen hieronder. De show an je volgen op 24hoursofreality.org. Of via #costofcarbon op Twitter:


Floris-Van-Cauwelaert-Berlijn

Last van doemscenariovermoeidheidssyndroom?

Floris-Van-Cauwelaert-Berlijn

jan-leyssens-5-lijnenU kent ze wel. Van die studies die met een klein beetje geluk 5 lijnen naast de strips in de mainstream journalistiek krijgen. Van die artikels zoals “Er lekt opnieuw radioactief water uit de kerncentrale van Fukushima”. Van die studies die kranten niet plaatsen “omdat ons doelpubliek zich daar niet in interesseert”.

Het toonaangevende magazine Nature publiceerde recent een studie van de Universiteit van Hawaii getiteld: “The timing of new climates”. De onderzoeksvraag voor deze studie: Wanneer kunnen we voor elk land spreken van een nieuwe klimaattoestand. De resultaten zijn frappant. Via deze link kan u zien wanneer we in alle landen kunnen spreken van een ‘nieuw’ klimaat.

België in 2056

In België zal het klimaat zoals we het nu kennen tegen 2056 voorgoed tot het verleden behoren. Tegen het midden van deze eeuw zal de laagste jaartemperatuur hoger zijn dan de hoogste jaartemperatuur van de voorbije 150 jaar (de tijdsspanne waarover een klimaat bekeken wordt). We spreken hier dus niet over beetje minder sneeuw in de winter, maar wel over een volledig ander klimaat.

En als je denkt dat die voorspellingen angstaanjagend zijn, bedenk daar dan ook nog eens de voorspellingen voor de wereldbevolking (1 tot 5 miljard afhankelijk van de reden) én de eerste klimaatmigranten én de impact op de oceanen (koraalriffen die terugdringen, kwallen die oprukken enzovoort) bij, en je krijgt ongeveer een idee van hoe we ervoor staan.

Een tweede belangrijke conclusie van de studie? We kunnen klimaatverandering niet meer terugdringen, hoogstens uitstellen.

Hoogstens uitstel

We zijn dus op een punt gekomen waar we de klimaatsverandering alleen nog maar wat kunnen uitstellen. Het lijkt dus logisch dat we, als mensheid, eens beginnen nadenken over hoe we de doemscenario’s enigszins kunnen verzachten. Over hoe we de zaken anders kunnen aanpakken. Het lijkt dus logisch dat onze politieke leiders iedereen waarschuwen dat de zaken echt fout lopen, en hun beleid hiernaar sturen.

Dat zou logisch zijn. Te logisch wellicht.

En de boer, hij ploegde voort

In plaats daarvan wordt de Amerikaanse senaat gegijzeld door een bende pubers van boven de 60 die hun zin niet krijgen, worden er plannen gesmeed om de Brusselse ring te verbreden, en laten de verschillende Belgische politieke partijen weten dat de prioriteit moet liggen om het mankende economische systeem in gang te houden.

Reageren op de doemscenario’s die jaar na jaar duidelijker en dringender worden? Daarvoor hebben we nog tijd tot 2056.

Fossil Free

Snelst groeiende campagne ooit naar Europa

Fossilfuelsfree

Tussen oktober 27 en 1 november e.k. komt de snelst groeiende campagne ooit naar Europa. Met 350.org’s Bill McKibben en medestanders pleit de campagne in vijf Europese steden voor een verdere afbouw van investeringen in fossiele brandstoffen. De tournee bouwt verder op een gelijkaardige evenement “Do The Math” in de VS, Australië en Nieuw-Zeeland waar meer dan 300 colleges, universiteiten, meer dan 100 steden en staten en een tientallen religieuze instituten zich engageerden voor desinvestering.

Dringende desinvesteringen noodzakelijk

De desinvesteringsoproep wordt jaar na jaar dringender. Het recente rapport van het Internationaal Klimaatpaneel (IPCC) bevestigde de wiskunde die de grondslag voor de tournee vormt: de zogenaamde olie-industrie – in feite steenkool, gas en olie – bezit vijf keer meer koolstof in zijn reserves dan wat we veilig kunnen opstoken om de opwarming van de aarde onder de 2°C te houden (Zie onze vorige artikes: De Co2 Bubble, IPCC 5de rapport, Grootste gevaar via nog te bouwen CO2-bronnen). Ook de Wereldbank, HSBC en het Internationaal Energie Agentschap bevestigen deze stelling. Eenvoudig samengevat kunnen we concluderen dat het huidige business plan van de olie-industrie incompatibel is met een duurzame beschaving. Vandaar de noodzaak tot een desinvesteringscampagne die dag na dag aan kracht wint.

Snelst groeiende campagne ooit

Vorige week publiceerde Oxford University een studie (“Stranded assets and the fossil fuel divestment campaign: what does divestment mean for the valuation of fossil fuel assets”) waaruit blijkt dat de 350.orgs divesteringscampagne nu reeds de sterkst groeiende campagne in de geschiedenis is - zelfs sterker dan de Anti-Apartheidsbeweging van de jaren ’60.

Europa is het volgende front voor Bill McKibben. Als thuishaven van enkele van de grootste aandelenmarkten en corporaties van de wereld, kan het oppikken van de “Fossil Free Europe” campagne in onze regio een verreikende en serieuze bedreiging vormen voor de winstmarges van de olie-industrie.

Huidige desinvesteringen binnen Europa

De verstgevorderde desinvesteringscampagnes bevinden zich op dit moment in het VK via organisaties als People&Planet op universiteiten en Project Noah en Bright Now voor religieuze organisaties en sinds kort ook UK Quakers. Ook Duitsland, Denemarken en Zweden hebben initiatieven lopen voor desinvestering. In Zweden heeft de Zweedse Centrumpartij het 110 miljard euro wegende nationaal pensioenfonds opgeroepen hun aandelen in oliebedrijven te verkopen.

De olie-industrie mag de machtigste industrie op aarde zijn, een groeiende globale beweging gaat voor de confrontatie.

(Dit artikel is gebaseerd op een artikel van Jamie Henn, co-oprichter en hoofd communicatie van 350.org)

Dolphins

Dolfijnen, barometers van zieke oceaan

Het gaat grondig fout met de oceanen. Aan de Amerikaanse Oost-kust spoelen dolfijnen massaal dood aan. Reeds in augustus rapporteerde National Geographic het fenomeen, maar sindsdien is de situatie weinig verbeterd. In de voorbije drie maanden strandden er meer dan 550 tuimelaars… en niemand weet waarom. Bovendien is er voorlopig geen einde in zicht aan de dolfijnsterfte. Wetenschappers zoeken dan ook volop naar de redenen achter de aanspoelingen.

Dolfijnen die aanspoelen op de kust, is geen nieuw fenomeen. Zo stierven er eerder dit jaar 600 zeekoeien in Florida en 360 zeeleeuwen in California. Toch zijn deze nieuwe cijfers voor de Amerikaanse kust toch uitzonderlijk hoog. September 2013 alleen telde meer slachtoffers dan de vorige 6 jaar samen. De National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) classificeert dit dan ook als een ‘Unusual Mortality Event‘.

marine_fisheries_graph

Morbillivirus

De logische hoofdverdachte leek het morbillivirus. Ook in een verder verleden zorgde dit virus voor de nodige ravage binnen de dolfijnpopulatie. Zo stierven in tussen juni ’87 en maart ’88 700 dolfijnen. Bovendien werd het virus ook deze keer teruggevonden. Toch heeft de NOAA voorlopig nog niet bevestigd dat dit niet dé reden van de plotse sterfte is. ”Als we naar deze feiten vanop een afstand kijken, dan zijn er veel gelijkenissen met 1987, toch is verder onderzoek nodig om te kunnen zeggen of dit een herhaling is of er gewoon sprake is van een toevallige gelijkenis”, stelt Charles Potter van het Smithsonian’s National Museum.

Omwille van de onzekerheid bekijken onderzoekers ook andere oorzaken. Het hoge dodenaantal en de ontdekking van secundaire infectie door fungi, bacteriën en parasieten maakt dat men ook naar de mens kijkt als onrechtstreekse oorzaak.

Biotoxines

De decennia van vervuiling door o.a. landbouw, olielekken en verhoogde biotoxines eisen mogelijk hun tol op het immuunsysteem van de dolfijnen. De combinatie van het virus, verminderde eetlust en de verbranding van vetreserves overladen met biotoxines kunnen aan de oorzaak liggen bijvoorbeeld. Dat is alvast een theorie die Dina Fine Maron deze maand oppert in Scientific American. Toch blijft het gissen omdat er simpelweg te weinig data is over onze oceanen. ‘We weten gewoon niet wat er gaande is en wat de gevolgen zijn op lange termijn.’ aldus Maron.

Het concept van biotoxines als dooddoener is niet nieuw. NOAA lijst vier hoofdoorzaken op voor ‘Unusual Mortalitity Events’:

  • infecties
  • biotoxines
  • menselijke interacties
  • malnutritie

Biotoxines zijn toxische stoffen aangemaakt door planten of dieren, vaak algen of plankton. In principe vormen deze natuurlijke stoffen geen gevaar voor een ecosysteem, maar ter gevolgen van klimaatverandering is de toename van toxische algen alarmerend aan het worden. Via de voedingskringloop belanden deze uiteindelijk bij grotere zoogdieren waar ze zich opstapelen.

Kwik

Deze biotoxines zijn nog maar een klein deeltje van het grotere gevaar. Het is immers naïef te denken dat de oceanen alle afvalstoffen die de mens rechtstreeks en onrechtstreeks blijft dumpen, kunnen blijven verwerken. Zo verscheen recent nog een studie die wijst op de grote hoeveelheid kwik die via o.a. mijnbouw in de zeeën belandt.

171718124-Climate-After-Growth-1

“Groei stimuleren belangrijker dan klimaatactie?”

Climate-After-Growth-cover

Is groei stimuleren belangrijker dan klimaatactie? Over die vraag hebben Asher Miller, directeur van het Post Carbon Institute, en Rob Hopkins, pionier van de transitiebeweging, de gezamenlijke paper “Climate after Growth” geschreven. Ze leggen daarmee de vinger op de wonde voor de klimaatactivisten. Zij riskeren immers de schuld te krijgen van een sputterende economie als er veel middelen naar klimaatactie stromen. Terwijl in hun hoofd (en het mijne) zonder klimaatactie een ietwat stabiel economisch bestel steeds minder kans maakt te overleven. Misschien is ‘Green Growth’ of de ‘Blue economy’ dan het antwoord? De auteurs noemen dat een dwaling. Zij stellen dat een groei van BNP die we hebben gekend in het fossiele-brandstoffen-tijdperk tot het verleden behoort. Als alternatief pleiten Miller en Hopkins ervoor dat gemeenschappen bouwen aan hun lokale veerkracht waarbij de focus ligt op basisnoden:

“By growing community resilience, environmentalists can offer an alternative to the “growth at all costs” story, one in which taking control of our basic needs locally has multiple benefits: creating new enterprises and meaningful work; increasing well-being rather than GDP; reducing greenhouse gas emissions and dependence on fossil fuels; addressing social and economic inequities; and building the social cohesion necessary to withstand periods of crisis; and perhaps most critically, showing a different way.”

Minstens als denkoefening loont het de paper door te nemen. Wie geen tijd heeft, vindt hieronder de belangrijkste grafische data uit ‘Climate after Growth’.

171718124-Climate-After-Growth-10

171718124-Climate-After-Growth-11

171718124-Climate-After-Growth-14

171718124-Climate-After-Growth-16

171718124-Climate-After-Growth-27

Opwarming oppervlakte van de planeet tussen 1901 - 2012 (IPCC, 5th assessment report, via Stephen Shankland)

Het 5de klimaatrapport - links en reacties

Opwarming oppervlakte van de planeet tussen 1901 - 2012 (IPCC, 5th assessment report, via Stephen Shankland)

Opwarming oppervlakte van de planeet tussen 1901 - 2012 (IPCC, 5th assessment report, via Stephen Shankland)

27 september: hier de links naar het klimaatrapport en de analyse van enkele leidende instituten

De Basis

De website Grist levert de inleiding met de laagste drempel: WTF is the IPCC?

Enkele Reacties
  1. Climate Progress (15 things you should know about the IPCC …)
  2. Nature (Despite the Hiatus, Climate Change here to stay)
  3. Climate Progress (Alarming IPCC Prognosis: 9°F Warming For U.S., Faster Sea Rise, More Extreme Weather, Permafrost Collapse)
  4. Skeptical Science (Why is the IPCC AR5 so much more confident in human-caused global warming?)
  5. The Guardian (IPCC climate report: human impact is ‘unequivocal’)
  6. NY Times (U.N. Climate Panel Endorses Ceiling on Global Emissions)
  7. TheEnergyCollective (The New IPCC AR5 Report: How Should Leaders Respond?)
  8. Wunderground (Goede analyse: Landmark 2013 IPCC Report: 95% Chance Most of Global Warming is Human-Caused)
  9. Bloomberg (Fossil Fuels Need to Stay Unburned to Meet Climate Target)
  10. Wunderground (What the 5th IPCC assessmet doesnt include)
Het Rapport
  1. Samenvatting voor beleidsmaker
  2. Media Portaal
  3. Het Rapport Deel 1: De wetenschap

Deel 2 en verder worden volgend jaar uitgebracht. Veel leesplezier!

WSK_2005-Flickr

Rewilding: laat de natuur de dans leiden

yellowstone

De mens heeft de neiging om altijd in te grijpen in de natuurlijke processen. Zeker in de landbouw is dit overduidelijk, maar ook bij het natuurbeheer, waterbeheer en zelfs bij de mogelijke oplossingen voor onze huidige problemen met de klimaatopwarming worden er vooral korte termijn oplossingen aangedragen. Ondertussen beseffen steeds meer mensen dat korte termijn oplossingen wel even werken, maar zware negatieve gevolgen kunnen hebben op lange termijn.

Permacultuur werkt samen met de natuur

Permacultuur is gebaseerd op verschillende principes, maar de rode lijn doorheen deze stroming is het volgen van de natuur. Wanneer men zich laat leiden door de natuur - Rewilding - en zo weinig mogelijk ingrijpt, dan gaat er heel veel vanzelf gebeuren. Ook compleet onverhoopte zaken die de positieve veranderingen in een stroomversnelling duwen.

Zo zorgen bomen voor meer neerslag en voeden ze de rivieren. In het Yellowstone park in Amerika hebben ze deze boodschap goed begrepen. Hieronder staat een TED-voorstelling waarin George Monbiot verschillende voorbeelden van ‘Rewilding’ aanhaalt waarbij de natuur problemen veel efficiënter en duurzamer oplost dan de mens ooit kan:

Wilt u naast het bekijken van deze presentatie nog meer over dit onderwerp lezen?

  • “We should not fight nature but join forces”

5453285749_e603aa831b_z[1]

Olie- en gasboringen blijken oorzaak smelten Noordpool

Offshore Gas Flaring by Daktriper (CC Flickr)

Offshore Gas Flaring by Daktriper (CC Flickr)

De immense complexiteit van het klimaatprobleem komt weer naar voor via een nieuwe studie. Daarin bestudeerden de onderzoekers de verspreiding van pikzwarte, warmte absorberende roetdeeltjes in de atmosfeer. Sinds lang ging men ervan uit dat deze afkomstig waren van residentiële gebieden. De onvolledige verbranding van kachels en fornuizen in Noord-West Europa, Azië en Noord-Amerika was de grootste bron van roet in het poolgebied. (Atmospheric Chemistry and Physic)

Voor het eerst slaagden onderzoekers er in een model te ontwikkelen dat het gedrag van deze roetdeeltjes correct kon simuleren. Dit gebeurde door de combinatie van gegevens rond olie- en gaswinningen samen te leggen met hernieuwde en meer gedetailleerde metingen van de residentiële uitstoot.

Het afbranden van het overtollige gas dat vrijkomt bij olieboringen blijkt voor ongeveer de helft van de roetdeeltjes in de atmosfeer te zorgen. Het gas wordt vaak verbrand (flaring) omdat het minder winstgevend is om te transporteren. Onvolledige verbranding van dit gas veroorzaakt veel roet. Door intensieve maatregelen tussen 2005 en 2011 was er een gestage vermindering van het afbranden te merken. Sinds de opkomst van het fracken in Alberta is deze trend echter omgekeerd (Resilience.org 03/09 Gas Flaring, The Burning Issue)

Aangezien roet zwart is, absorbeert het veel warmte en versterkt daarmee de opwarming van de atmosfeer. De atmosfeer bevat gemiddeld tot 3% roet. Ongeveer 40% daarvan blijkt nu afkomstig te zijn van het flaren. De rest wordt geproduceerd door transport, branden, kachels en kookvuren. Koploper met meeste roetuitstoot is Rusland waar tot 10 keer meer van deze “black carbon” rondzweeft. Samen met de Noord-Amerikaanse fracking en de specifieke meteorologische condities in het noorden van onze planeet komt het meeste van dit roet terecht rond de Noordpool. De extra warmte die het daar absorbeerd wordt nu gezien als de grote oorzaak van het veel sneller dan voorspelde afsmelten van het Noordpoolijs. Of dat als een ramp beschouwd wordt in Rusland is van een andere orde (De Morgen 15/09, Rusland stuurt oorlogsschepen naar Noordpoolgebied).

(via Scientific American)

philippe-vandenbroeck-Brunnipas-1

Spectaculaire ‘land art’ waarschuwt voor klimaatverandering

philippe-vandenbroeck-Brunnipas-1

philippe-vandenbroeck-Brunnipas-2

philippe-vandenbroeck-Brunnipas-3

Wie vanuit het Zwitserse Disentis (kanton Graubünden) de wit-blauwe merktekens volgt naar de 2793m hoge Brunnipas, wacht een verrassing.

Sowieso wordt je de adem afgesneden door het geweldige panorama dat zich opent van zodra je de bergkam bereikt. Nagenoeg het hele blikveld wordt ingenomen door het machtige ijstapijt van de Brunnifirn dat zich elegant rond de flanken van de Oberalpstock (3328 m) slingert.

Laat in de zomer is de gletsjer echter bijna helemaal sneeuwvrij (‘ausgeapert’ noemen de Zwitsers dat) en een asgrauw, verweerd oppervlak grijnst je tegemoet.

Nu wordt de aandacht echter onmiddellijk getrokken door een artefact dat in deze woeste natuur overduidelijk niet thuishoort: een minstens 200 meter lange, hagelwitte, rechte lijn doorsnijdt de gletsjer langs zijn lengte-as. Het ‘ding’ vervult de toeschouwer met een mengeling van euforie, ontroering en onbehagen. Fascinerend …

De ‘lijn’ is een 2 meter hoge ‘gletsjertafel’ die ontstaan is door simpelweg een folie aan te brengen die gedurende zes zomerweken het smelten van de sneeuw eronder heeft vertraagd.

Het ‘land art’ project is een initiatief van Manuela Fischer die de nabijgelegen Cavardirashut van de Zwitserse Alpenclub uitbaat. Zij doet dit al 25 jaar en in die tijd heeft ze het landschap rond de hut sterk zien veranderen. Door klimaatverandering krimpt de gletsjer en verdwijnt de voorjaarssneeuw steeds vroeger. Dat bemoeilijkt de toegang voor wandelaars en klimmers tot de hut en de omringende pieken. Belangrijker nog is het feit dat de watervoorziening – en daarmee de lange termijn toekomst - van de hut in het gedrang komt.

Sinds 1850 is de vergletsjerde oppervlakte in de Alpen met ruim 50% afgenomen. Scenario’s laten zien dat een toename van de temperatuur met 3°C in 2100 kan leiden tot een verdere afname van de gletsjervolume met 80% ten opzichte van het jaar 2000. Een studie van de Universität Bern geeft aan dat tot ongeveer 2035 geen grote veranderingen in de Zwitserse waterhuishouding te verwachten zijn. Daarna zal de afnemende bufferfunctie van de gletsjers de verschillen in waterbeschikbaarheid tussen de seizoenen echter sterk doen toenemen: overschotten in de winter en schaarste in de zomer. Dat zal met name in de sterk vergletsjerde gebieden tot conflicten tussen gebruikers leiden met gevolgen voor energie- en voedselproductie.

Met het smeltwater verdwijnt natuurlijk ook een esthetisch en cultureel archetype. De vergletsjerde Alpenpieken bepalen al sinds de vroege Romantiek onze verbeelding van pure, sublieme natuur. De gletsjertafel op de Brunnifirn onderstreept de fragiliteit van deze topos.

Links

  • Projectwebsite ‘Wandelzeit’: www.wandelzeit.ch
  • Korte reportage ARD/Das Erste: http://bit.ly/17wwMfr
  • M. Zemp et al. (2006) Alpine glaciers to disappear within decades?, Geophysical Research Letters, Vol. 33, Issue 13, July 2006 [http://bit.ly/1dbnXtU]
  • Bundesamt für Umwelt, Projekt CCHydro: http://bit.ly/1dbqxzV